Treść rozdziału:
1. Mariologia po Soborze Watykańskim II. Opracowano w oparciu o: S.Napiórkowski. Matka mojego Pana. Opole 1988 s. 7-22.
1.1.Główne elementy mariologii Vaticanum II.
1.2. Dramat liderów mariologii przsedsoborowej.
1.3. Trudne powstawanie do nowego.
1.4. Wielka kata pobożności maryjnej - adhortacja Pawła VI "Marialis cultus".
1.4.1. Czy kult maryjny potrzebuje odnowy?
1.4.2. Zasady odnowy kultu maryjnego.
1.4.3. Typowe niewłaściwości i błędy w kulcie maryjnym.
1.4.4. Znaczenie kultu maryjnego.
1.4.5. Adresaci.

1.1. Główne elementy mariologii Vaticanum II.
Na soborze nie spekulowano nad godnością i przywilejami Maryi, lecz zapytano o Jej miejsce w historii zbawienia. Zerwano z tradycją bazowania na wypowiedziach ostatnich papieży, lecz zapytano, co o Niej mówi Biblia, Ojcowie i liturgia. Wprowadzono równowagę pomiędzy chrystotypicznym (podobieństwo do Chrystusa) a eklezjotypicznym (podobieństwo do Kościoła) sposobem ujmowania osoby Maryi; zwrócono uwagę na poprawne nauczanie o Jej pośrednictwie poprzez skoncentrowanie się na jedynym, doskonałym i wystarczającym pośrednictwie Chrystusa: celowo zrezygnowano z nazywania Jej Współodkupicielką i Wszechpośredniczką; nazwano Ją Pośredniczką, Orędowniczką, Wspomożycielką i Pomocnicą, lecz nie w znaczeniu dogmatycznym, lecz modlitewnym, liturgicznym i pobożnościowym. Przynależą się Jej (jak i każdemu wierzącemu, lecz Jej w sposób wyjątkowy) te tytuły z racji tego, że partycypuje w jedynym pośrednictwie Chrystusa (podobnie: jedynie Bóg jest dobry i sprawiedliwy, a jednak poprzez Chrystusa ludzie uczestniczą w Bożej sprawiedliwości, stając się przez to święci i sprawiedliwi [por. Łk 18:19; Mk 10:18; Rz 1:17; Rz 3:26; Rz 5:18.19; LG 62]). W pobożności maryjnej sobór zalecił bardziej naśladowanie Maryi niż modlitwę błagalną o Jej wstawiennictwo. Elementy kultu maryjnego, to wg soboru: (1) uznanie Jej szczególnej roli w historii zbawienia, (2) jej ufna miłość i (3) naśladowanie. Ani słowa o wzywaniu Jej pomocy.

1.2. Dramat liderów mariologii przedsoborowej.
Styl nauczania mariologów triumfalistycznych (G. Roschini, K. Balic), opierających się głównie na nauczaniu ostatnich papieży, uprawiających mariologię bezkrytyczną, entuzjastyczną, chrystotypiczną, wyizolowaną z szerokiego kontekstu teologicznego, skoncentrowaną na pośrednictwie i współodkupicielstwie Maryi, został odrzucony przez sobór. Zauważono, że nie wystarczy mówić o Maryi często i głośno, najważniejsze, aby mówić o Niej poprawnie.

1.3. Trudne powstawanie do nowego.
Po soborze okazało się, że wszystkie istniejące podręczniki do mariologii są już nieaktualne oraz że nie ma specjalistów - mariologów, którzy potrafią nauczać w duchu Vaticanum II (zaczęto ich szukać wśród biblistów, liturgistów i ekumenistów!).

Prawda o Polsce:
1). Do 1988r. (do chwili wydania książki ks. Napiórkowskiego) nie napisano podręcznika soborowej mariologii, a kapłani i biskupi wciąż uczą chrystotypicznej mariologii przedsoborowej:
(a) przedkładają ludowi Bożemu naukę o Współodkupicielce,
(b) namawiają do wzywania Maryi, zamiast przede wszystkim skoncentrować się na Jej naśladowaniu,
(c) w ich artykułach, kazaniach i listach pasterskich ujawnia się wybiórczość w recepcji mariologii soborowej.
2). Pomocnicy Maryi koncentrują się na
(a) pomaganiu Maryi i
(b) zaprzęganiu się do Niej na służbę, zamiast, w duchu soboru, uczyć (a) pomagania Chrystusowi na wzór Dziewicy i (b) służeniu Mu na wzór Służebnicy Pańskiej.
3). Rycerstwo Niepokalanej wciąż stawia raczej na wierność Maksymilianowi, niż na naukę soboru.
4). Kapłański Ruch Maryjny ze swą lekturą "Matka Boża do kapłanów swoich najmilszych synów" zachowuje się tak, jakoby soboru w ogóle nie było.

1.4. Wielka karta pobożności maryjnej: Paweł VI i jego adhortacja apostolska o odnowie kultu maryjnego "Marialis cultus" z 2 II 1974r
Jest to najdonioślejszy tekst Kościoła o kulcie Maryi w całej historii: magna charta kultu maryjnego. Papież formułuje w nim zarys odnowy mariologiczej oraz dekalog zasad poprawnej czci Maryi, występując w ten sposób przeciwko wypaczającemu ją kultowi.
Prawda o Polsce: Maryjna Polska niemal milczeniem pominęła fakt zaistnienia tego dokumentu. Nie poświęcono mu żadnego sympozjum, nie opublikowano do niego żadnego pogłębionego komentarza.

1.4.1. Kult Maryjny potrzebuje odnowy.
Należy (a) sprawdzić, czy nie odeszliśmy w naszej pobożności od zdrowej spuścizny Ojców, (b) uwrażliwić się w naszym kulcie na współczesną kulturę ludzką i warunki życia, (c) pomóc ludowi Bożemu w doświadczeniu Boga jako Ojca oraz (d) dostosować religijność do stanu wiedzy teologicznej.

1.4.2. Zasady odnowy kultu maryjnego.

(a) Zasada trynitarna: Pobożność maryjna musi posiadać charakter trynitarny. Tylko Bóg w Trójcy Jedyny sam z siebie ma prawo do kultu religijnego. Cześć oddawana świętym musi mieć odniesienie do Boga i musi być kultem ze względu na Boga, ze względu na to, co im uczynił, kim dla nich był i jak ich wykorzystał.

(b) Zasada chrystologiczna: Więcej Chrystusa w kulcie Maryi! Chrystus, nasz Pan i Zbawiciel oraz jedyna Droga do Ojca, jako ośrodek chrześcijańskiego kultu religijnego, który w swej łasce uczynił Maryję pierwszą chrześcijanką, musi stać w centrum wszystkich aktów religijnych. Katolicka pobożność maryjna wymaga wyakcentowania tego punktu, ponieważ nie zauważa się w niej tej jasności chrystocentrycznej. Należy więc odnowić każdy możliwy przejaw kultu, w którym, w celu uwypuklenia osoby Maryi, Chrystus schodzi na plan dalszy. Gdy Maryja staje się autonomicznym przedmiotem kultu, należy zapytać, czy mamy jeszcze do czynienia z kultem chrześcijańskim (ks. Napiórkowski delikatnie podsuwa nam przykład "niewolnictwa maryjnego" oraz mariocentryzmu w "Kapłańskim Ruchu Maryjnym").

(c) Zasada pneumahagijna: Podkreślić w kulcie Maryi Ducha Świętego! Bez Niego Maryja nie zostałaby odkupiona i uświęcona, nie otrzymałaby także przywileju noszenia w sobie Wcielonego Słowa. Brak w Kościele jasnej nauki o Duchu Świętym i sztuczne uwypuklanie roli Maryi często przynosi efekt w postaci przenoszenia na Maryję funkcji Ducha Świętego.

(d) Zasada eklezjologiczna: Nie odłączać Maryi od Kościoła, ale widzieć Ją w Kościele i naśladować jako jego wzór, wzór zaufania Bogu i służby na rzecz Jego Królestwa.

(e) Zasada skrypturystyczna: Więcej Pisma św. i wierności jego orędziu (głównie w życiu formacyjnym i modlitewnym Kościoła).

(f) Zasada liturgiczna: Pobożność maryjną uzgadniać z liturgią i liturgii ją podporządkować. Unikać hybryd, czyli łączenia liturgii z nabożeństwami maryjnymi. Pamiętać o zasadzie, że to liturgia, a nie nabożeństwa maryjne, jest źródłem i szczytem życia Kościoła.

(g) Zasada antropologiczna: W kulcie maryjnym uwzględniać osiągnięcia nauk o człowieku. Przestawiać Maryję jako wzór do naśladowania dla współczesnego człowieka.

(h) Zasada ekumeniczna: Unikać niewłaściwych i przesadnych form kultu, które zrażają do katolicyzmu chrześcijan innych wyznań.

(i) Zasada naśladowania w pobożności: Od Pierwszej Chrześcijanki trzeba się uczyć chrześcijańskiej pobożności: zasłuchania w Słowo Boże, modlitwy do Boga, oddania się Chrystusowi i Jego dziełu.

(j) Zasada hierarchii nabożeństw maryjnych: Nie wszystkie nabożeństwa maryjne spełniają powyższe zasady w jednakowym stopniu, nie wszystkie są więc jednakowo godne zalecenia.

1.4.3. Typowe niewłaściwości i błędy w kulcie maryjnym.

Paweł VI apeluje, aby osłaniać kult maryjny przed następującymi zagrożeniami: przekraczanie granic zdrowej teologii, małoduszność, łatwowierność, przecenianie praktyk zewnętrznych, połączone z brakiem autentycznej gorliwości religijnej, przesadna uczuciowość, nieowocowanie pobożności w praktyce życia codziennego, przesadne szukanie nowości czy nadzwyczajnych wydarzeń, lekceważenie prawdy historycznej na korzyść legend i fałszu, brudne szukanie własnej korzyści.

1.4.4. Znaczenie kultu maryjnego.

Papież podkreśla, ze zdrowy kult maryjny jest istotny, a nawet konieczny w życiu Kościoła ze względu na rolę Maryi i Jej pozycję w Bożym planie zbawienia.

1.4.5. Adresaci.

Adresatami są wszyscy katolicy, a szczególnie biskupi, kapłani i alumni, którzy kształtują (lub mają kształtować w przyszłości) polską duchowość maryjną.

Zakończenie: apel ks. Napiórkowskiego.
(a) Spopularyzować ósmy rozdział Lumen Gentium. (b) Spopularyzować tekst Marialis cultus. (c) Zapoznać duchowieństwo z tymi tekstami. (d) Dokonać rewizji pieśni maryjnych, niektóre wycofać, inne poprawić, stworzyć nowe, przejrzane przez teologów. (e) Wycofać i zakazać lektury niektórych tzw. pobożnych książek o Matce Bożej. (f) Zewangelizować maryjną pobożność ludową.